Trang chủHoạt động dòng họBài phát biểu của ông Đặng Văn Hường tại Lễ đúc tượng Công bộ Thị lang Đặng Nghiêm (1170-1236)

Bài phát biểu của ông Đặng Văn Hường tại Lễ đúc tượng Công bộ Thị lang Đặng Nghiêm (1170-1236)

Chủ Nhật, 24/08/2014

Kính thưa quý vị đại biểu đại diện cho chính quyền địa phương !

Kính thưa quý vị khách quý, đại diện các họ tộc anh em !

Kính thưa thưa thầy Đạo Huệ trù trì chùa Phước Hưng !

Kính thưa quý vị đại biểu đại diện Hội đồng Đặng tộc Việt Nam !

Kính thưa quý vị đại biểu đại diện Hội đồng Đặng tộc các tỉnh, thành phố !

Kính thưa toàn thể bà con nội ngoại, dâu, rễ họ Đặng !

Hôm nay trong không khí cả nước đang nô nức đón chào Quốc khánh 2-9, họ Đặng chúng ta long trọng tổ chức Đại lễ rót đồng tôn tượng Tiên hiền Công bộ Thị lang Đặng Nghiêm để tỏ lòng biết ơn tổ tiên đã bao đời dày công gây dựng cho con cháu Đặng tộc hưởng được phúc lộc như ngày hôm nay. Với ý nghĩa hướng về cội nguồn, phụng thờ tri ân tiên tổ, thay mặt ban tổ chức, chúng tôi nhiệt liệt chào mừng sự hiện diện của quý vị đại biểu, quý vị khách quý, Chư tôn, Hoà thượng, Thượng tọa, Đại đức, Tăng ni, Phật tử cùng toàn thể bà con Đặng tộc tại buổi lễ trang trọng này. Kính chúc quý vị và bà con dồi dào sức khoẻ, và xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc về tình cảm cao đẹp mà quý vị đã dành cho buổi lễ hôm nay.

Kính thưa quý vị, đại biểu và toàn thể bà con !

Tiên hiền Đặng Nghiêm là một hiền thần lẫy lừng tên tuổi của vương triều nhà Lý. Ông sinh năm Canh Dần (1170 mất năm 1236) tại làng Tấn Để, Trấn Sơn Nam Hạ, nay là làng An Để, xã Hiệp Hòa, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình. Phụ thân ông là cụ Đặng Phúc Mãn, một vị quan có công với triều Lý.

Ngay từ nhỏ, Tiên hiền Đặng Nghiêm đã nổi tiếng thần đồng, tinh thông Nho giáo, Lão giáo và Phật giáo. Năm Ất Tỵ (1185), vua Lý Cao Tông tổ chức khoa thi đầu tiên chọn người tài, Tiên hiền Đặng Nghiêm đỗ khoa thi hiền sỹ (nay là tiến sỹ) khi vừa tròn 15 tuổi, trở thành người khai khoa cho họ Đặng, cũng là người khai khoa cho xứ Sơn Nam gồm các tỉnh Nam Định, Thái Bình, Hà Nam và một phần Hà Nội ngày nay.

Sau khi đỗ đại khoa, tuy còn nhỏ tuổi nhưng Tiên hiền Đặng Nghiêm đã được tuyển chọn vào giảng sách hầu vua và dạy cho các hoàng tử.  Sau đó ông được bổ làm nhiều chức vụ quan trọng trong triều ngoài quận: Thị lang Bộ công, khuyến học các phủ, Thuyết thư. Là người thầy tài cao, học rộng, đức độ, công minh tiếng tăm Tiên hiền Đặng Nghiêm vượt hẳn các sỹ phu đương thời. Vua Lý Cao Tông mất (1210), ông được giao trọng trách trông coi việc tang lễ. Đến thời vua Lý Huệ Tông ông cũng rất được trọng dụng. Mười lăm năm sau Lý Huệ Tông thoái vị đi tu, Lý Chiêu Hoàng thế ngôi. Khi Trần Thủ Độ tham gia việc điều hành chính sự, Tiên hiền Đặng Nghiêm từ quan về quê mở trường dạy học, góp phần đào tạo nhân tài cho đất nước.

Với 66 năm sống trên cuộc đời, Đặng Nghiêm trở thành một ngôi sao sáng về sự học mở ra những ngôi sao sáng tri thức trên bầu trời Việt Nam, là một trong những người đặt nền móng cho vùng đất Sơn Nam nói chung và đất học Thái Bình “địa linh nhân kiệt” nói riêng. Sách “Trạng Nghè Thái Bình” khẳng định: “Trong lịch sử khoa cữ ở Thái Bình, Đặng Nghiêm là người có vinh dự nhất, mở đầu cho các vị đại khoa trong làng khoa bảng”.


Bản thân ông không chỉ là vị khai khoa, một vị đại thần có nhiều công lao mà Tiên hiền Đặng Nghiêm còn có công lao nuôi dưỡng rèn luyện con cháu thành tài. Cả ba người con của ông đều đỗ đại khoa trở thành các đại thần của triều đình, đây là một trường hợp xưa nay hiếm trong lịch sử khoa cữ Nho học. Con cả Đặng Tảo sinh năm 1197, đỗ Thái học sinh (Tiến sĩ), làm quan đến Thừa hiến, Nhập thị Kinh diên kiêm Đông các Đại học sĩ; Cáo thụ Vinh lộc Đại phu (Nhất phẩm), phong tặng Cao Nghĩa thần. Bởi do văn hay chữ tốt nên ông được người đời liệt vào một trong năm cao sĩ đời Trần. Con thứ Đặng Diễn sinh năm 1211, đỗ Thái học sinh (1232), làm quan Thừa hiến, Tả thị lang bộ Lại, Cáo thụ gia nghị Đại phu. Người con út Đặng La Ma nổi tiếng thần đồng, đỗ Thám hoa (1247) lúc mới 13 tuổi. Ông giữ chức Thẩm hình viện, Nhập thị Nội các Tu soạn Kinh diên, Vũ Hiển Đại học sĩ, Cáo thụ Vinh lộc Đại phu. Có thể nói, gia tộc Đặng Nghiêm đã trở thành danh gia vọng tộc theo con đường nho học và hiển đạt từ khoa cử rất sớm.

Người xưa đã từng đánh giá họ Đặng là “Nam phương vượng tộc”, nghĩa là họ Đặng là một dòng họ thịnh vượng ở phương Nam quả là không sai. Con trai của Thám hoa Đặng Ma La là Đặng Hữu Điểm làm quan Đại phu nhà Trần, có công to trong cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông. Con trai và cháu nội của Đặng Hữu Điểm là Đại phu Đặng Nhữ Lâm và Thái sử cục lệnh Đặng Lộ có công lớn cho nền lịch học nước nhà. Đặng Lộ đã miệt mài nghiên cứu chế ra Lung Linh Nghi một dụng cụ để khảo sát thiên tượng rất linh nghiệm, soạn ra lịch Hiệp kỷ thay thế lịch Thủ thời của nhà Nguyên, nhà Minh. Sử sách ca ngợi Đặng Lộ là nhà khoa học tự nhiên sớm nhất của nước ta. Hậu duệ Đặng Lộ tại Lương Xá, Chương Đức, Hà Tây nổi danh với: “Mười tám quận công ba tể tướng, Hơn trăm tiến sĩ, chín công hầu”

Con trai cụ Đặng Lộ là Thái bảo Đặng Bá Kiển vào Can Lộc, phủ Quảng Đức, lộ Nghệ An (ngày nay là Can Lộc, Hà Tĩnh). Tại đây, họ Đặng lại tiếp tục nổi danh với Thám hoa Thượng thư  bộ Lại Đặng Bá Tĩnh, Tri châu Đặng Đình Dực, Trấn trị Hóa Châu Đặng Quý,  Quốc công Đặng Tất, Đồng binh Chương sự (Tể tướng) Đặng Dung, Hàn Lâm viện Hiệu thảo Đặng Chủng, Tướng quân Đặng Quang,  ….

Trong các triều đại sau này, hậu duệ Đặng Nghiêm nhiều người đỗ đạt, đóng góp to lớn cho đất nước: Hoàng giáp Tham nghị Hóa Châu Đặng Chiêm, Thám hoa Đặng Thì Thố, Nghĩa Quốc công Đặng Huấn, Tiến sĩ Thượng thư Đặng Minh Khiêm, Tiến sĩ Thượng thư Đặng Minh Bích, Tiến sĩ Quốc lão Đặng Đình Tướng, Đô đốc Đặng Quốc Đống, Thượng thư Đặng Đức Siêu, Thượng thư Đặng Văn Hòa, Tiến sĩ Đặng Xuân Bảng, Tiến sĩ Đặng Huy Trứ,v…v.


Theo thời gian, hậu duệ của Tiên hiền Đặng Nghiêm tỏa khắp mọi miền đất nước, đi đến đâu cũng phát huy được truyền thông tổ tông. Tiêu biểu như: Chi họ Đặng tại Chúc Sơn, Chương Mỹ, Hà Tây nổi danh với câu ca: “Bao giờ núi Chúc hết cây, Vực Ninh hết nước Đặng này hết quan”. Chi họ Đặng Lương Xá, từ Nghĩa Quốc công Đặng Huấn (1519-1590) là công thần thời Trung hưng, có hơn 31 người được phong Quận công. Chi họ Đặng Sơn Vi, Mao Phổ (Phú Thọ ngày nay) có rất nhiều người đậu tiến sĩ, làm quan to, đó là: Hoàng giáp Đặng Chiêm, Hoàng giáp Đặng Công Hoàn, Tiến sĩ Đặng Minh Khiêm, Tiến sĩ Đặng Công Tán,v..v…v.. Tương tự, chi họ Đặng ở Sơn Đông, Lập Thạch nức tiếng với Hoàng giáp Đặng Công Thiếp, Hoàng giáp Đặng Công Hòa, Hoàng giáp Đặng Công Thận, Tiến sĩ Đặng Công Điểm,…; Chi họ Đặng ở Thanh Lương, Thừa Thiên - Huế nổi danh chốn cố đô với Đặng Quang Tuấn, Đặng Văn Hòa, Đặng Huy Cát, Đặng Hữu Phổ, Đặng Huy Trứ, Đặng Đức Siêu ...v....v

Họ Đặng Việt Nam được vinh danh trong sử sách, khởi nguồn cũng từ việc học, với 63 tiến sỹ Nho học thuộc nhiều thế hệ họ Đặng được lưu danh tại Văn miếu Quốc Tử giám là một bằng chứng sống động, mà Tiên Hiền Đặng Nghiêm là người đầu tiên khai khoa cho dòng họ Đặng và vùng đất Thái Bình. Với sự học, trên 500 con cháu các thế hệ họ Đặng Việt Nam đã trở thành các công thần, hiền thần, các nhà khoa học giúp các triều Lý, Trần, Lê, Nguyễn, vv ... giữ yên bỡ cõi, mở mang thịnh trị đất nước.

Trong thế kỷ XX, hậu duệ Tiên hiền Đặng Nghiêm viết tiếp truyền thống vẻ vang với Đặng Xuân Khu (Trường Chinh), một trong những lãnh tụ lỗi lạc của Đảng, trở thành Tổng Bí thư của Đảng Cộng sản Việt Nam; Giáo sư Đặng Thai Mai, Bộ trưởng giáo dục, nhà văn hóa của dân tộc; Giáo sư Đặng Lương Mô với hơn 300 công trình nghiên cứu khoa học được công bố ở Mỹ, Nhật, Đức,…; Nghệ sĩ Nhân dân Đặng Thái Sơn, một tiêu biểu cho trí tuệ Việt Nam với thế giới; Liệt sĩ Đặng Thùy Trâm với “Mãi mãi tuổi 20” vang danh khắp năm châu;….

Tại Thái Bình, để ghi nhớ những công lao xứng đáng người khai khoa cho đất học, Tiên Hiền Đặng Nghiêm được tôn vinh là Danh nhân văn hóa của Thái Bình và được người đời nay đặt tên cho một con đường đầy chất nhân văn ở thành phố Thái Bình - Phố Đặng Nghiêm.Để ghi nhận công lao xứng đáng của Tiên hiền Đặng Nghiêm và dòng họ Đặng Việt Nam trong lịch sử dân tộc, ngày 20-11-2007, Hội thảo khoa học về Đặng Nghiêm được tổ chức tại Bái đường Văn miếu Quốc Tử Giám. Đặc biệt cuộc hội thảo này có mặt của Gia đình Đại tướng Võ Nguyên Giáp và phu nhân Phó giáo sư Tiến sĩ Đặng Bích Hà – hậu duệ của Tiên hiền Đặng Nghiêm.

Việc đúc tượng, dựng đền thờ, công đức để tri ân tiên tổ của các thế hệ con cháu hôm nay, đặc biệt là việc làm của gia đình anh Đặng Văn Thử và chị Trần Thị Thu (Doanh nghiệp nước mắm Mười Thu, Bình Định) là kế thừa nền tảng đạo đức của tổ tiên đã hun đúc hàng nghìn năm nay.Trong không khí ấm áp đầy nghĩa tình huyết thống hôm nay chúng ta vui sướng, tự hào vì đã góp được chút công lao vào công trình đền ơn đáp nghĩa của con cháu đối với tổ tiên mình.
Thay mặt ban tổ chức chúng tôi cảm ơn quí vị đại biểu đã mang đến cho chúng tôi niềm vui lớn trong ngày lễ trọng đại của họ tộc. Cảm ơn tổ tiên đã để lại một truyền thống vẻ vang, tươi đẹp mà chúng ta đang tận hưởng hôm nay. Trước khi dứt lời, xin cúi nguyện Uy Linh tổ tiên hảy phù hộ đến quý vị quan khách hiện diện hôm nay dồi dào sức khoẻ, và phù hộ cho tất cả con cháu nội ngoại Đặng tộc luôn luôn được bình an trong cuộc sống.

Xin trân trọng cảm ơn!


Đặng Văn Hường - Phó chủ tịch thường trực Hội đồng Đặng tộc Việt Nam,

Trưởng Văn phòng Đại diện họ Đặng miền Trung

Danh sách mới hơn
Danh sách cũ hơn