Trang chủHoạt động dòng họ“Thù trả chưa xong đầu đã bạc” và tượng đồng danh tướng Đặng Dung

“Thù trả chưa xong đầu đã bạc” và tượng đồng danh tướng Đặng Dung

Thứ Sáu, 29/08/2014

Ngày 24/4/2014, tại miếu thờ Quốc công Đặng Tất (làng Thế Vinh, xã Phú Thượng, huyện Phú Vang) diễn ra lễ tưởng niệm 600 năm danh tướng, anh hùng dân tộc Đặng Dung hy sinh.

Duyên phận gắn bó Đặng Dung (?/1414) với vùng đất Thừa Thiên Huế bắt đầu bằng sự kiện cha ông là Đặng Tất, quê ở huyện Thiên Lộc (nay là Can Lộc, Hà Tĩnh), thời Hậu Trần được bổ nhiệm làm Hữu Châu phán Hóa Châu và dưới thời nhà Hồ được cử làm Đại tri châu Thăng Hoa, vào ngụ ở Quảng Điền (nhiều ý kiến cho rằng nơi làng Bác Vọng).

Tượng đồng danh tướng Đặng Dung

Là con trai trưởng, Đặng Dung có công giúp cha cai quản xứ Thuận Hóa. Sử cũ chép lại, với tư cách là danh tướng số một thời Hậu Trần, Đặng Tất đã trở thành linh hồn của cuộc kháng chiến chống quân xâm lược. Khi giặc Minh tiến chiếm nước Việt, nhà Hồ sụp đổ, Đặng Dung cùng cha tham gia cuộc khởi nghĩa Trần Ngỗi (tức Giản Định Đế). Năm 1409, sau trận chiến ở Bô Cô (Ý Yên, Nam Định), vì nghe lời gièm pha, Giản Định Đế giết chết Đặng Tất và Nguyễn Cảnh Chân. Tức giận, Đặng Dung cùng Nguyễn Cảnh Dị (con Nguyễn Cảnh Chân) bỏ Trần Ngỗi, rước Trần Quý Khoáng từ Thanh Hóa về đất Chi La (Đức Thọ, Hà Tĩnh), tôn lên ngôi vua hiệu Trùng Quang Đế. Đặng Dung được phong giữ chức Đồng bình chương sự. Về sau, do nhu cầu hợp nhất, các tướng của Trần Quý Khoáng tổ chức đánh úp vào Ngự Thiên, đem Trần Ngỗi về Chi La tôn làm Thượng hoàng. Phải chiến đấu dưới quyền người đã giết cha, nhưng vì sự nghiệp chung Đặng Dung đã vượt lên trên tất cả. Ông trải qua rất nhiều trận đánh lớn ở Mô Độ, Thiên Quan và đặc biệt ở Thái Gia (1413) làm cho kẻ thù nhiều phen khiếp sợ. Tuy nhiên, sự gia tăng áp lực từ phía quân Minh, cùng với sự phản bội của Phan Liêu, Giản Định Đế bị bắt. Sau trận chiến ở Hóa Châu (1413), Đặng Dung, Nguyễn Súy, Nguyễn Cảnh Dị, Trùng Quang Đế cùng bị bắt. Trên đường bị giải về Kim Lăng, vua tôi trầm mình tự vẫn.

Xoay quanh trường hợp bị bắt và cái chết của Đặng Dung, Ngô Sĩ Liên trong “Đại Việt sử ký toàn thư” chép: “Đang khi đôi bên quân nam và quân bắc cầm cự nhau thì Đặng Dung bí mật dùng bộ binh và tượng binh mai phục, đúng nửa đêm thì bất ngờ đánh úp vào doanh trại của (Trương) Phụ. (Đặng) Dung đã nhảy lên thuyền của (Trương) Phụ và định bắt sống (Trương) Phụ nhưng lại không biết mặt để có thể nhận ra hắn, vì thế, (Trương) Phụ liền nhảy sang thuyền nhỏ chạy thoát. Quân Minh bị tan vỡ đến quá nữa, thuyền bè, khí giới bị đốt phá gần hết, thế mà (Nguyễn) Súy không biết hợp lực để cùng đánh. (Trương) Phụ biết quân của (Đặng) Dung ít nên lập tức quay lại đánh. (Đặng) Dung đành phải chịu thất bại, quân sĩ chạy tan tác hết”. Nhà nghiên cứu Nguyễn Khắc Thuần kể tiếp: “Tháng 11 năm 1413, Đặng Dung cùng Nguyễn Cảnh Dị bị Trương Phụ bắt sống khi đang tìm đường tạm lánh sang Xiêm La để tính kế lâu dài. Vì liên tục lớn tiếng chửi mắng nên Nguyễn Cảnh Dị đã bị Trương Phụ hạ lệnh giết ngay. Còn Đặng Dung cùng Trần Quý Khoáng, Nguyễn Súy và một số tướng lãnh khác bị áp giải về Yên Kinh (Trung Quốc). Dọc đường, Trần Quý Khoáng nhảy xuống biển tự tử, Đặng Dung cũng lập tức nhảy xuống chết theo”.

Sách “Minh Thực lục” kể lại: “Quan Tổng binh Anh quốc công Trương Phụ mang quân đến trang Tra Hoàng, huyện Chính Hoà, châu Chính Bình (Quảng Bình); tướng giặc là Hồ Đồng hàng. Nghe tin bọn Cảnh Dị, Đặng Dung, Long Hổ Tướng quân nguỵ Lê Thiềm hơn 700 tên chạy đến sách Côn Bồ, Tiêm Man; bọn Phụ tiến binh ngay đến sông La Mông. Phải theo đường núi vin cành lá mà leo lên nên đành bỏ ngựa, tướng sĩ tiếp tục đi theo. Đến sách Côn Bồ, bọn Cảnh Dị đã bỏ trốn; lại truy kích đến sách Tra Bồ Nại, bọn giặc và dân địa phương đều trốn, không biết ở chốn nào, nên làm cuộc lục soát lớn. Vào canh tư, đi trên 20 dặm, nghe tiếng trống điểm canh, Phụ sai Đô Chỉ huy Phương Chính mang quân lẳng lặng đi, đến lúc trời sáng đến phía bắc sông, tại sách Tra Bồ Cán. Giặc lập trại tại bờ phía nam, quan quân vượt sông vây đánh. Giặc chống không nổi, tên bắn liên tiếp trúng, Cảnh Dị bị thương tại sườn, bắt được. Đặng Dung trốn, Phương Chính mang quân truy lùng, bị bắt cùng với em là Đặng Nhuệ. Bắt hết bọn giặc Lê Thiềm, tịch thu ấn nguỵ của Cảnh Dị. Cảnh Dị bị thương nặng, bị róc thịt lấy thủ cấp, áp giải cùng anh em Đặng Dung đến kinh đô; tất cả đều bị xử chém để làm răn”. (Minh Thực Lục quyển 13, tr. 1727-1728; Thái Tông quyển 147, tr. 2a-3b).

Chi tiết dù thế nào chăng nữa thì cái chết của Đặng Dung cũng xứng đáng được xem là cái chết của một kẻ anh hùng. Nó gắn liền với bài thơ “Thuật hoài” lưu lại hậu thế, nói lên nỗi niềm của Đặng tiên sinh uất hận và thương đau truớc cảnh nước mất nhà tan, với hai câu thơ bất hủ:“Quốc thù vị báo đầu tiên bạch/ Kỷ độ Long Tuyền đới nguyệt ma”. Phan Kế Bính dịch:“Thù trả chưa xong đầu đã bạc/ Gươm mài bóng nguyệt biết bao rày”. Đời sau, bạn đồng khoa với Nguyễn Trãi là danh sĩ Lý Tử Tấn bình luận bài “Thuật hoài” của Đặng Dung: “Phải hào kiệt chi sĩ bất năng” (nghĩa là: không phải người hào kiệt không thể làm được). Phạm Tú Châu trong “Từ điển Văn học” (bộ mới) đánh giá: “Tuy là thơ của một người ôm hận vì bất lực trước thời thế, người đọc vẫn thấy toát lên ở đây tình cảm cao cả tràn khắp đất trời, đó là lòng yêu nước thiết tha của một tráng sĩ vì nước bôn ba, là niềm tin và quyết tâm bảo vệ nền độc lập dân tộc”.

Hậu thế đã tôn vinh cha con kẻ anh hùng thất thế Đặng Tất - Đặng Dung. Tác phẩm “Ô Châu cận lục” do Dương Văn An nhuận sắc, hoàn tất vào năm 1555, có đoạn: “Khoảng đất hiến phủ sạch trong, thế lại nhờ ơn, miếu thờ Đặng Công trung nghĩa, Thế Vinh nêu tiết”. Trong mục nhân vật, phần viết về tướng võ, tướng văn, ông cũng đã nhắc đến hành trạng của Đặng Tất, với sáu dòng khái lược. Đồng thời, trong lời bình ông cũng đánh giá cao đóng góp của Đặng Tất và Đặng Dung, xem cả hai là nhân vật tiêu biểu của Châu Ô. Thế Vinh thuộc xã Phú Mậu, huyện Phú Vang là một làng cổ được thành lập sớm ở châu Hoá dưới thời Trần, toạ lạc tại ven bờ nam hạ lưu sông Hương, cách bến đò Sình khoảng 3km và cách thành Hoá Châu khoảng 7km. Miếu thờ Quốc công Đặng Tất ở làng Thế Vinh được các vua triều Nguyễn sắc phong. Nhân vật lịch sử Đặng Tất được tôn làm Thành hoàng của dân làng Thế Vinh. Trải qua năm tháng bị hư hỏng, năm 1985 miếu thờ được đại trùng tu và sau đó, được Nhà nước xếp hạng di tích lịch sử.

Ngày 24/4/2014, tại miếu thờ Quốc công Đặng Tất, Hội đồng Đặng tộc Việt Nam, Hội Khoa học Lịch sử ThừaThiên Huế và Hội đồng Đặng tộc Thừa Thiên Huế long trọng tổ chức lễ tưởng niệm 600 năm danh tướng, anh hùng dân tộc Đặng Dung hy sinh. Cũng nhân dịp này là lễ “hô thần nhập tượng, an vị tượng đồng Đặng Dung, được đúc từ sự quyên góp qua cuộc vận động “Mỗi người một giọt đồng đúc tượng danh nhân” do Hội Khoa học Lịch sử phát động. 600 năm qua, tên tuổi Đồng bình Chương sự Đặng Dung không còn xa lạ. Cuộc đời và sự nghiệp của ông được ghi nhận và đánh giá trân trọng trong lịch sử Việt Nam. Bài thơ “Thuật hoài” nổi tiếng và là di sản văn chương duy nhất còn lại của Đặng Dung với hình ảnh bi hùng “Thù trả chưa xong đầu đã bạc” nhiều người biết đến và đang được giảng dạy trong chương trình văn học phổ thông. Tại Thừa Thiên Huế, tên ông được đặt cho một con đường đẹp ở Thành Nội. Một ngôi trường lớn mang tên Đặng Dung cũng được xây dựng vào năm 1997 tại Quảng Điền...

Đan Duy, Báo Thừa Thiên – Huế

Danh sách mới hơn
Danh sách cũ hơn