Trang chủHoạt động dòng họHọ Đặng dòng họ hiếu học và khoa bảng

Họ Đặng dòng họ hiếu học và khoa bảng

Thứ Năm, 31/12/2015

Nhắc đến họ Đặng là mọi người đều nhớ đến mảnh đất Thiêng Thái Bình một vùng đất hiếu học và khoa bảng với nhiều danh nhân hiền tài, người khai khoa bảng đầu tiên là Công bộ Thị lang – Tiên hiền Đặng Nghiêm, thời nào cũng có những người con họ Đặng đóng góp cho đất nước trên tất cả các lĩnh vực .

Ngọn lửa của tinh thần hiếu học được thắp sáng từ ngàn xưa là Tiến sĩ Đặng Nghiêm  người khai khoa cho họ Đặng, cũng là người khai khoa cho xứ Sơn Nam gồm các tỉnh Nam Định, Thái Bình, Hà Nam và một phần Hà Nội ngày nay, gìn giữ cho đến ngày nay. Truyền thống khoa bảng của Tổ tiên, cha ông đã chảy vào huyết quản của bao thế hệ thế hệ họ Đặng cho đến hôm nay, tạo nên gương mặt mới của truyền thống hiếu học và bản sắc văn hóa của người họ Đặng .

Chưa có một thống kê nào về số lượng người họ Đặng đỗ đạt và được lưu danh trong sử sách qua các triều đại, nhưng theo đánh giá chung của các nhà nghiên cứu văn hóa, người họ Đặng đỗ đạt trong các kỳ thi Hội, thi Đình, được vinh danh Trạng nguyên, Bảng nhãn, Thám hoa, Tiến sĩ, Hoàng giáp… rất nhiều, thời nào cũng rạng rỡ, kể cả khi nhà nước phong kiến suy tàn. Hiện nay, theo thống kê chưa đầy đủ thì dòng họ Đặng đã có 63 Tiến sĩ, hàng trăm giáo sư và phó giáo sư là con cháu họ Đặng, trong đó trên 100 người là giáo sư. Chắt lọc tinh túy dòng sữa mát lành của quê hương Thái Bình, thừa hưởng tố chất thông minh của Tổ tiên, truyền thống ham học, kiên trì và chịu khó của gia đình, dòng họ, các danh nhân khoa bảng của họ Đặng đã đóng góp to lớn vào sự phát triển đất nước qua hàng ngàn năm.

 

HĐ ĐT Tỉnh Đồng Tháp tổ chức Lễ trao học bỗng cho con cháu họ Đặng. 
Em Đặng Phát Đạt thay mặt học sinh nhận học bổng phát biểu trong buổi lễ

Trải theo chiều dài của đất nước từ đời nhà Lý đến nay ở đâu cũng có những gia đình, chi tộc họ Đặng kế tiếp nhau tu chí học hành, rèn giũa bản lĩnh, khai thông trí tuệ và đỗ đạt cao, mở đầu là họ Đặng - Thái Bình, tại khoa thi năm Ất Tỵ niên hiệu Trịnh phù thứ 10 đời vua Lý Cao Tông (1185). Ở khoa thi này chính Tiên Hiền Đặng Nghiêm là người đậu đại khoa mới 15 tuổi  và  là người khai khoa cho xứ Sơn Nam nay gồm các tỉnh: Hà Đông cũ, Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình, Thái Bình, đến Khoa thi năm Nhâm Thìn niên hiệu Kiến Trung 8 đời Trần Thái Tông (1232) con Đặng Nghiêm là Đặng Tảo đỗ Thái học sinh, Đặng Diễn đậu thứ nhất đệ nhị giáp, Đặng Ma La đỗ Thám Hoa . Đây là trường hợp đầu tiên ở nước ta, trong một gia đình có hai người đậu đại khoa. Điều này chứng tỏ gia đình Đặng Nghiêm đã trở thành một gia đình vọng tộc đi theo con đường Nho học và hiển đạt từ Khoa cử rất sớm, sau này con cháu ngài là Đặng Bá Tĩnh đỗ thám hoa ( 1304 ) nhà soạn lịch danh tiếng Đặng Lộ, anh hùng dân tộc Đặng Tất, Đặng Dung và 4 nhà khoa bảng rất nổi tiếng đời Lê Sơ ở Sơn Vi: Tiến sĩ Đặng Thiếp, Tiến sĩ Đặng Tòng Củ, Tiến sĩ  Đặng Minh Khiêm, Tiến sĩ Đặng Tán. Đời nối tiếp đời sau này con cháu họ Đặng đã nối nhau đỗ đạt trong thi cử mà tiêu biểu là Trạng nguyên Đặng Công Chất, Tiến sĩ Đặng Minh Bích, Tiến sĩ Đặng Đình Tướng, ...

 

Lễ phát thưởng cho con cháu họ Đặng học giỏi tại Phù Mỹ - Bình Định

Để phong trào khuyến học, khuyến tài trong dòng họ ngày càng phát triển, HĐĐT các Tỉnh, Thành , các chi họ đã thành lập Ban khuyến học , khuyến tài đến nay đã có trên 40 ban khuyến học hoạt động có hiệu quả, có quy ước về khuyến học, khuyến tài có chương trình hoạt động trong năm, có chỉ tiêu phấn đấu. Nhiều Ban khuyến học dòng họ đã bổ sung vào phả tộc những điều khuyến học, khuyến tài, đã tận dụng nhà thờ từ đường, ngày giỗ tổ, ngày Thanh Minh, ngày Tết Nguyên đán để giáo dục truyền thống hiếu học,khoa bảng và tổ chức các hoạt động khuyến học, khuyến tài hàng năm. Họ Đặng Thái Bình, họ Đặng xã Đông Xuân còn có "Sớ khuyến học" khấn tổ tiên và giáo dục con cháu trong dòng họ. Các dòng họ đều có cách xây dựng quỹ khuyến học bằng sự đóng góp của các gia đình và vận động con em đã thành đạt ở xa quê ủng hộ quỹ. Nhiều ban khuyến học có quỹ lớn hàng chục, hàng trăm triệu đồng. Một số Ban khuyến học của HĐĐT Tỉnh, Thành, ngoài việc hỗ trợ học sinh nghèo vượt khó, khen thưởng học sinh, sinh viên có thành tích trong học tập, còn tổ chức tôn vinh những con em thành đạt tiêu biểu như hình thức "Vinh quy bái tổ". Hầu hết các chi, tộc họ đều tích cực hưởng ứng phong trào xây dựng gia đình hiếu học mà tiêu biểu là các chi tộc họ, HĐĐT các Tỉnh, thành như: HĐĐT Tỉnh Thái Bình, Tỉnh Đồng Tháp, Thành phố Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh ... các Chi họ Mỹ Tài Huyện Phù Mỹ, Huyện Hoài Ân - Bình Định, xã Nam Hồng ..., trong đó đã có  nhiều Ban khuyến học đã đạt được "Dòng họ khuyến học" đầu tiên của Tỉnh như : họ Đặng xã Đông Xuân, Huyện Đông Hưng – Thái Bình, đặc biệt có dòng họ đã rời quê hương đi lập nghiệp nơi vùng đất mới nhưng vẫn phát huy được truyền thống hiếu học như : họ Đặng Hữu từ thôn Xuân Đài, xã Đông Động, huyện Đông Hưng, Thái Bình vào Dak Lak lập nghiệp, trở thành công nhân của các nông trường cà phê Thắng Lợi (huyện Krông Pak), Ea Pốk (huyện Cư M’gar) và một số hộ ở Thành phố  Buôn Ma Thuột. Trong hành trang đến với vùng quê mới, những người con của dòng họ Đặng Hữu đã mang theo truyền thống hiếu học và luôn giáo dục con cháu phải giữ gìn, phát huy.  Sau hơn 10 năm nỗ lực khuyến học, tộc Đặng Hữu ở DakLak đã có hơn 50 con cháu đỗ đại học và trên đại học. Ghi nhận sự chăm lo đối với việc học của con cháu, dòng họ Đặng Hữu vinh dự được đại diện cho các dòng họ ở tỉnh Dak Lak tham dự Đại hội Gia đình và dòng họ hiếu học tiêu biểu toàn quốc năm 2007, được Trung ương Hội Khuyến học Việt Nam tặng Bằng khen. Phần thưởng quý giá này đánh dấu tinh thần hiếu học của dòng họ; đồng thời nhắc nhở con cháu phải cố gắng ra sức thi đua học tập.

Qua nhiều năm hoạt động các Ban Khuyến học dòng họ Đặng đã khơi dậy được truyền thống hiếu học từ nhiều đời lấy tính huyết thống để giáo dục, phát huy truyền thống hiếu học và khoa bảng của dòng họ, nhằm tôn vinh dòng họ của mình (Danh gia vọng tộc) nên đạt hiệu quả cao. Chi, tộc họ Đặng nào cũng coi trọng sự học, cũng mong muốn con cháu được học hành và có nhiều người thành đạt, nên dễ tạo được sự đồng thuận cao của các thành viên trong dòng họ,

Trải qua nhiều thăng trầm của thời gian và lịch sử, kể cả lúc chiến tranh tao loạn, đau thương và đói khổ, các chi, tộc họ và các gia đình dòng họ Đặng chưa bao giờ lãng quên sự học. Những lớp học sau giờ ra trận của các cô thanh niên xung phong, những lứa học sinh “đội mũ rơm đi học đường dài”. Những ngọn đèn làng học dưới hầm chữ A vẫn tỏa sáng, nhiều ông bố, bà mẹ dãi dầu mưa nắng trên luống cày vẫn nuôi con thành cử nhân, Tiến sĩ. Cội rễ bền sâu của sự học chính là truyền thống hiếu học của dòng họ và cũng là động cơ đúng đắn của người học: học để chiếm lĩnh và làm chủ tri thức, học để thành nhân, để lý trí soi sáng trong mọi hành động và một điều không thể không nói là học để giành bảng vàng và chứng tỏ năng lực bản thân. Cao hơn tất cả là để đóng góp trí tuệ cho sự phát triển của đất nước.

Ngọn lửa tinh thần hiếu học và truyền thống khoa bảng của họ Đặng vì thế ngày càng được gìn giữ và tỏa sáng./. 

Đặng Văn Thử ( Mười Thu )

Danh sách mới hơn
Danh sách cũ hơn